Rodzaj Viola i jego gatunki
Rodzaj Viola obejmuje kilkaset gatunków rosnących w strefach umiarkowanych. W Polsce dziko rosną między innymi pachnący fiołek wonny (Viola odorata), fiołek leśny, fiołek psi (Viola canina), bratek trójbarwny (Viola tricolor) i bratek polny (Viola arvensis). Wiele z nich lubi wilgotne, lekko ocienione miejsca na skraju lasu i pod żywopłotami.
Kwiat ma pięć nierównych płatków: dwa u góry, dwa po bokach i jeden większy na dole. Rysunek często przypomina małą buźkę. Fiołek afrykański (Saintpaulia), znany z doniczek na parapecie, to zupełnie inna roślina, z innej rodziny.
Bratek, fiołek rogaty i fiołek wonny
- Bratek ogrodowy (Viola × wittrockiana) jest mieszańcem kilku gatunków, głównie bratka trójbarwnego. Kwiaty mają od pięciu do ośmiu centymetrów.
- Fiołek rogaty (Viola cornuta) ma mniejsze kwiaty i jest byliną na obrzeża rabat i do doniczek.
- Fiołek wonny słynie z zapachu, który dał nazwę perfumom i cukierkom.
Odmiany uprawne występują w kolorach żółtym, pomarańczowym, fioletowym, czerwonym, białym i prawie czarnym, często z ciemnym rysunkiem.
Uprawa w chłodne dni
Fiołki lubią słońce lub półcień i przepuszczalną glebę. Najlepiej kwitną przy chłodnej pogodzie, a upał im szkodzi. Bratki sadzi się więc jesienią i wiosną, a wiele odmian kwitnie jeszcze w łagodne zimowe dni. Z natury są wieloletnie, ale uprawia się je zwykle jako jedno- lub dwuletnie.
- Obcinaj przekwitłe kwiaty, żeby powstawały nowe pąki.
- Zwracaj uwagę na mszyce, ślimaki i mączniaka.
- Unikaj zastoin wody, bo mogą wywołać zgniliznę łodyg.
Jadalne i przyjazne motylom
Kwiaty fiołków służą jako jadalna dekoracja ciast i potraw, pod warunkiem że rośliny nie były opryskiwane. Są też pokarmem gąsienic motyli z rodziny rusałkowatych, na przykład perłowców. Według ASPCA bratki nie są trujące dla psów, kotów i koni.